The Odyssey van Christopher Nolan

 

Ik deed in mijn puberteit (zestiger jaren) ontzettend leuk vakantiewerk bij de Limburgse kinderfilmmaker Henk van der Linden in Thull - Schinnen. Henk maakte in mooi zwart - wit gefilmde verhalen, altijd scheen de zon op het Limburgse landschap waarin goed en kwaad duidelijk waren gemarkeerd. En net zo volkomen helder was wie de schurken waren en wie een blanke ziel bezat in een soms wat ruw bolster. En vooral: wie aan het einde won.

Een van die films was 'Robin Hood en zijn schelmen'-en aan die kinderfilm moest ik denken bij het zien van het drie uur durende filmspektakel over de zwerftocht van de Griekse held Odysseus. Robin Hood en zijn schelmen- en dan op z'n Amerikaans. Nou moet ik sowieso bij Amerikaanse films de zich voortdurend opdringende vergelijking met kinderfilms onderdrukken, maar in dit geval lukte me dat maar niet. Het warrige begin en de soms krakkemikkige dialogen brachten daar ook niet echt verandering in. 

De film is over het algemeen goed ontvangen, publiek stroomt toe. De verkoop van Homerus' dichtwerk explodeert. En dat is een heel positieve bijvangst van Nolans film. Dat potentiële lezerspubliek zal zich, mocht het zich niet laten afschrikken door een taal die eisen stelt, verwonderen over hoeveel ze NIET hebben gezien in de film. Maar dat kán ook niet anders. Alleen had ik in dit geval de indruk dat de maker bewust had gekozen voor een wel erg simpel karakter van de hoofdrolspeler ivm het terugverdienen van de investering van 275 miljoen. Een plat karakter nogal. Dat aan het einde opeens als een bekeerling gaat mijmeren over dat eindeloze geweld tussen mensen, dat hij schuldbewust laat beginnen met zijn perverse Trojaanse paard dat inbreuk maakte op de menselijke wetten van gastvrijheid. Tja. Goede bedoelingen te over, maar de sluwe opportunist Odysseus zoals Homeros hem beschrijft, zie ik dat niet een twee drie doen. Oke', afwijken van het verhaal, dat mag. Maar Nolan kan deze ingreep ook niet overtuigend integreren. Het blijven woorden. 

En dat paard, waarom werd dat zo moeilijk aan de Trojanen aangeboden - schuin in het ondiepe zeewater vastliggend in het zand, terwijl de Grieken er toch alle belang bij hadden dat de Trojanen op het idee zouden komen dat paard binnen de stadsmuren te halen? Zou ook wat handiger zijn geweest voor die arme mannen in de binnenkant van het gedrocht.

Nee, ik kon niet echt genieten van de film met zijn -typisch Amerikaans?- verlekkerd geweld: het geluid van zwaarden die worden getrokken, van pijlen die worden afgeschoten en in lichamen dringen, de orgie van geweld bij de wraak van - de kort daarvoor nog zo vroom mijmerende- Odysseus op de vrijers... brrr. 

En dan nog wat. Het geluid van de film. Het was zelden stil en ingetogen. De geluidsboxen moesten alle zeilen bijzetten om niet te exploderen. Was de maker bang dat hij anders zijn publiek zou kwijtraken zonder al die overdonderende effecten? Ik adviseer kijkers was in hun oren te stoppen - en niet alleen om het onontkoombaar verleidelijke 'gezang' (viel wat tegen trouwens) van de helaas onzichtbare Sirenen niet te hoeven horen.

En dan tot slot ook iets positiefs: de gefilmde landschappen waren prachtig. En prachtig gefilmd. Gelukkig. .

      DE HEERLIJKSTE TAALVERHASPELINGEN VAN 2025.

                                                  

'Het jaar loopt op zijn laatste tenen' en dus... ja hoor, daar zijn ze weer: een vijftal afleveringen van de mooiste taalverhaspelingen uit 2025 die ik heb verzameld uit de media.

De eerste helft van het jaar viel het nog wel mee, maar toen de verkiezingsstrijd losbarstte, was er geen houden meer aan.

Ik begin dan ook in de eerste aflevering met de binnenlandse politiek. Ik heb geprobeerd om er een min of meer samenhangend verhaaltje van te maken. Tip: soms moet je hardop lezen om de verhaspeling te ontdekken.

1. BINNENLANDSE POLITIEK.

Er was behoefte aan méér douaniers in 2025, niet alleen vanwege Fabers beleid, maar ook vanwege het feit 'dat er wel een miljoen mensen aan de armoedegrens wonen.'

Eus ziet dat dit echt wel een grens is, die gaande is in Nederland.

Dus in Wageningen hebben ze het armoedebeleid op de schop gegooid.

In het belang van de mensen met een maatschappelijke achtergrond.

De gemeente is namelijk een spelende factor in deze.

En de sociale advocatuur, dat is tegenwoordig liefdewerk, ouwe kranten.

Een geldverslinderende linkse hobby is het!

Ook Rutger Castricum weet dat het moeilijk is om het met alléén een uitkering bol te werken.

En wat er in de jeugdzorg gebeurt, is hemelschrijnend.

Zoals Wim Kok zei bij de vuurwerkramp: ieder mens is er een teveel.

Pim Fortuijn zag het al: Indonesië was een uitgegrote situatie van bij ons in Rotterdam.

En volgens de heer Wilders worden de mensen in dit land steeds onveiliger.

Ja ja. Het politieke vuurtje moet wel opgestoken worden.

Knoop dat vooral tussen uw oren!

Rob Jetten heeft gelukkig wat dat betreft al een aantal opties op het oog.

Die is niet van het scherm te slaan. Letterlijk en figuurlijk.

Dus stijgt de populariteit van Jetten opeens omhoog.

En Eva ziet dat de zenuwen bij de lijsttrekkers inmiddels hoog zijn opgelopen.

Jimmy Dijk van de SP gaf Wilders een pak van zijn eigen deeg.

Want Nederland besturen is met Wilders’ roeptoeteren niet gebaad.

Voorzitter, hier in de Tweede Kamer worden voortdurend beren op de weg gegooid.

Zoals mevrouw Nanninga van JA21. Die heeft zich nooit van haar vroegere antisemitische uitspraken gedistingeerd.

Die is gewoon evident extreemrechts, zo te horen aan de kreten die door haar worden geslagen.

En dat heeft nogal wat gemoederen doen opwaaien.

VVD en BBB dan maar? Ach man, die politiek is tegenwoordig zo wisselturig , je kan nergens van op aan.

Maar pas op: je kunt de VVD niet verwijten dat ze onduidelijk waren over welke koers het op moet met Nederland.

Eva vindt zichzelf trouwens ook niet het type dat voor de juiste weg in een atlas gaat neuzelen.

Dat verhaal met Douwe Bob heeft Yesilgöz de nek omgedaan.

Maar Eva ziet ook dat de VVD toch weer een beetje omhoog klimt.

En het CDA van Balkenende lijkt er ook weer bovenop te krabbelen.

Ja, ik vind het niet kloppen: Nederland stemt rechts maar ze gaan wèl zonder de PVV formatteren.

De mensen lachen zich volgens Van der Plas een slag in de rondte.

Daar zouden we volgens haar een flesje wijn in kunnen leggen.

Dat voorstel kwam volgens Agema echt uit de hoge hoed vallen.

Bij dat besluit hebben heel veel mensen twijfels geplaatst.

Chris Stoffer van de SGP hoopt altijd om zijn dochters heen te staan als hen wat overkomt.

En Faber weet dat de COA er altijd haar beste beentje voortzet.

Mona Keizer was als kleuter verliefd, 'maar toen die andere kleuter verhuisde, was ik troosteloos.'

Dat sloeg echt alle perken te buiten.

Bij de NSC hebben ze zich altijd verstopt achter de schaduw van Pieter.

Even iets heel anders. Weten jullie nog, vroeger? Hoeveel opschudding het landelijk veroorzaakte toen koningin Juliana in een oecumenische dienst ter hostie ging.

Maar niet omkijken nu. Óp naar de toekomst. Letschert zet graag de koers uit en hoopt dan dat iedereen wil meevolgen.

2: BUITENLANDSE POLITIEK.

We kijken hier in Nederland met geschrokken ogen naar de ontwikkelingen in de Verenigde Staten.

Want met al die meerderheden heeft Trump wel alle zeilen mee.

Je ziet zelfs partijgenoten die gruwelen van hem, overstag gaan.

Zoals een Amerikaanse vrouw die zegt: ‘Op een vreemde manier gebruikt God onaardige mensen. En Trump is een bijzonder onaardig mens.’

En ja, er klonk volgens Rudy Bouma ook veel schok door het land na de moord op Kirk in Amerika.

Marcia Luyten schrijft: de internationale naoorlogse rechtsorde sleept zich op laatste benen voort.

En Orban schendt de Europese regels met de voeten.

Want hij heeft zijn poot stijf gehouden en is niet naar de WC gegaan.

Volgens hem wordt door de NATO haat ingezaaid.

Ook in het Nabije Oosten zit de zaak muurvast: de echte kopstukken van Israël en Hamas houden vooralsnog hun handen droog.

Wat de Verenigde Arabische Emeritaten ook proberen.

Sven Kockelman meldt dat de meeste Iraanse raketten door Israël worden ondergeschept.

En Nieuwsuur constateert dat het Trump te ver ging om de Iraanse geestelijk leider Khamenei omver te leggen.

Gelukkig dan maar…

3 : SPORT

WE BEGINNEN OPTIMISTISCH WANT:

Het gaat waanzinwekkend goed met het cyclocrossen.

En van Gerwen heeft een streep getrokken over die roerige periode.

Ook het waterpolotoernooi was een mooie ervaring om mee te maken.

En heel Thialf ging uit zijn pan voor Femke Kok.

Ibi vindt dat Timber bij Feyenoord aan de betere hand is.

Op de bank van Go Ahead hebben ze ook de nodige kwaliteit lopen.

Veerman voelde zich tegen RKC zo vrij als God in Frankrijk.

En bij Arne Slot eten de journalisten van zijn hand.

Bij hem is alles eraan gelegen om de wedstrijd te winnen

Ze trainen daar nog steeds op de scherp van de snede.

Dus NAC ging met een goed emotioneel gevoel van het veld.

Dat komt omdat sommige spelers zich in deze club beter thuis passen.

En het is ook heel goed hoe Spitse uitstapt op een ingezakte Spaanse spits.

MAAR ER IS OOK ALTIJD WEER DE NODIGE BETWETERSKRITIEK:

Hoe vaak heeft bij Noa Lang nou zijn piek op de max gestaan?

Als dát zo is, moeten we aan alle alarmbellen gaan trekken.

Dat ben ik het met hem eens.

Je moet als aanvaller in de dooie hoek van de verdediger zien te komen.

Heerenveen tegen Excelsior werd tot nader order uitgesteld.

Dan vraag je je af: wat speelt daar nou achter?

4.

LATEN WE DEZE REEKS BEGINNEN MET EEN LEVENSBEDREIGEND COMPLIMENT

'Huubkes Vlucht' is een ademloze voorstelling.

Echt een verhaal waar bij mij meteen de trigger overging.

Zo kun je volgen hoe het met die mens vergaan is.

Net als in het sprookje van de blote keizer.

Ik val nu eenmaal op mensen bij wie het innerlijk en uiterlijk bij elkaar complimenteert.

Wil je nog meer van dit? Er duikt vast wel weer een nieuw verhaal naar boven.

VERDER IS ER TOCH WEL REDEN TOT ZORG:

De jeugd moet op oudejaarsavond tot de orde worden geroepen qua gesprek en dergelijke.

Toen ik die jongens tekeer zag gaan, niet te geloven: ik dacht dat ik vuur zag branden!

En zo’n brand maakt wel impact hoor!

Hun agressie neemt hand over tand toe.

Echt. Daar kan ik mijn hersens niet omheenvouwen.

Die hebben wel een hele kerfstok achter zich staan!

Peter Pannekoek vraagt zich af of jij ook zo verafschuwd bent met wat daar gebeurt?

Nee nee. Het zijn gewoon Nederlanders hoor, ze hebben een ISBN-nummer.

Gelukkig zijn ze veroordeeld. En menige rechtbank gaat dit vonnis met gespitste oortjes lezen.

MAAR ER ZIJN OOK POSITIEVERE ONTWIKKELINGEN.

Nieuwsuur meldt: onder het mom van verbinding wordt in Tilburg een borrel georganiseerd om mensen bij elkaar te brengen.

Maar... eerst moeten er allerlei groene vinkjes worden gehaald.

Sorry, we kunnen nou wel hoog van de bomen gaan blazen, maar het moet maar blijken.

Het is niet goed om snel iets uit de hoed te schudden.

GELUKKIG IS ER ELK JAAR WEER DE SPANNING DIE RODE BLOSJES OP DE WANGEN TOVERT:

Het vroor vannacht. Door die noordenwind houden we te maken met lagere temperaturen.

De ijsmeesters hier doen allemaal stinkend hun best.

En je kunt schaatsen vandaag! Heerlijk hoor, lekker vroeg uit de benen.

Dan voel ik me als een kip in het water.

Nee. Dit is een gloeiende druppel, er is meer nodig voor een Elfstedentocht.

Maar als we de rest van de week in gaan kijken, gaat het weer regenen.

Jeetje. Wat doen we dan als er een regenbui zoals in Limburg naar beneden komt?

Ach. Gelukkig houden libelles van breed genoege sloten.

Maar in het noorden gooit een storm de dienstregeling naar de Wadden helemaal op de schop.

Het wordt snel vakantie, wij zijn even weg maar wees niet getreurd, in september zijn we terug.

Het zonnetje gaat weer schijnen. Ik heb een mooie zonnebril gekocht met polariserende glazen

Gaan we eens lekker uitrusten! Goed slapen heeft ook invloed op je hart en vaat.

En daarna naar de schoonheidssalon waar op het raam staat: “Haal al het moois uit jezelf”. Ik hoop wel dat er dan nog wat overblijft….

Ach. Baadt het niet dan schaadt het niet.

Die rechtszaken tegen Marco Borsato zijn erop bedoeld om hem lam te leggen.Dat stempel zal nog wel heel lang aan hem blijven hangen.

Maar hij is niet iemand die dan in de slachtofferrol gaat spelen.

Ik heb van zijn concerten altijd echt hard genoten.

Maar dit? Dit had niemand achter hem gedacht.

Ja, er zit een raar couplet in dat liedje over vreemdgaan, maar dat konden ze er onhoorbaar tussenuit knippen

OOK HET VERLEDEN SPEELDE MENIGMAAL OP:

Het onderzoeken van de eigen stamboom duikt weer de kop op.

De tijd begint nu voelbaar te tikken.

Deze foto is gedateerd uit 1918

In zo’n scheepswrak kun je zien wat huis-tuin-en-keukenmensen destijds aan spullen hadden.

Maar het spoor naar de oorzaak van die scheepsramp loopt droog.

Er komt altijd een momentum dat het misgaat met die monumenten.

Ja. De natuur is amoreel. Het is gegeten of gegeten worden, schrijft Max Pam.

Zo is er gisteren bij de afrit Baarn een auto over de kop gevlogen.

De oorzaak ligt volgens de ANWB bij een ongeluk.

Waarschijnlijk komt het omdat die inzittende toch echt het derde wiel aan de wagen was.

Dat is het eerste wat me te binnen valt.

Nee. Echte kwaliteit is vandaag dag echt niet meer terug te herkennen.

De muzieksmaak van de mensen keldert ook naar beneden.

Maar dat merken de mensen niet zo in de gaten natuurlijk.

Weet je waar ik altijd stil van word? Van Brahm's Requiem. Ik heb er bijna geen woorden meer voor over.

Ja sorry. Ik ben Christen maar dat wil ik niet alleen in de kerkbanken slijten.

Tijl zei dat die Brahms naar Wenen is gegaan en daar heeft ie zijn leven in zijn eentje geleden. Erg hè?

Met dank ook aan Ingeborg Hornsveld, Marjanka Siereveld, Jan Egelmeers, Toon van de Rijt, Harrie Kamp, René Schwab en Chris Giebels.

 

Waar ik aan moet denken bij het zien van de rellen in Den Haag.

‘Het grote verschil tussen de vermoorde Charlie en mij is’, 

zo sprak Trump op Charlie Kirks herdenkingsbijeenkomst – 

‘dat Charlie zijn tegenstanders niet haatte. 

Maar ik haat mijn tegenstanders. 

Ik haat ze echt.’

Populistische leiders hebben tegenstanders nodig die ze kunnen haten.

Vijanden. 

Ze kunnen niet zonder haat. 

Voor hen lijken er slechts twee categorieën mensen te bestaan: 

Medestanders en tegenstanders. 

Vrienden of vijanden. 

Alles daartussen is te verwarrend, te onvast, te bedreigend. 

Een veel te onheldere, onduidelijke wereld. 

Dus het is: vriend of vijand! 

Man of vrouw! 

Klaar! 

Grens je af van de ander. 

En… pas op 

Zorg dat die grenzen niet smelten. 

Dat je je niet inleeft in de ander.

Dat je geen mededogen hebt .

Want niemand kan tippen aan het onrecht.

Aan wat jou wordt aangedaan.

Geef niet toe!

Geef niet toe aan dat soort onzekere, verwarrende, onduidelijke gevoelens.

Mensen die dat wél doen, die pleiten voor humaniteit, 

- voor ‘verbinding’,

- voor gelijkwaardige omgang met vrouwen, asielzoekers, transgenders, 

- al die ‘extreem-linkse softe wokers’ roepen een diepe woede op. 

Dat zijn vijanden.

Ze moeten worden fired, ontslagen, aangepakt, vernietigd.

Het lijkt wel of deze mannen zichzelf pas kunnen voelen als ze haten.

Vorige week  zaterdag was er in Den Haag een demonstratie.

Een horde van meer dan duizend extreem-rechtse mannen.

Ze deden een aanval op de democratie en haar vertegenwoordigers.

‘Er waren geen grenzen meer. 

Nu waren wij de grenzen. 

Een mannengemeenschap, die iets wilde voortbrengen. 

Een wedergeboorte. 

We wilden stampen, stoten, overwinnen. 

We wilden met onszelf versmelten in het gevecht.'

( )

‘Wij sloegen neer wat in onze handen viel, 

Wij verbrandden wat brandbaar was. 

Wij zagen rood, 

We hadden niets meer van menselijke gevoelens in onze harten. 

De bodem kreunde de bodem onder onze vernietiging.’

Attentie! 

Dit zijn niet de woorden van de Haagse ‘relschoppers’. 

Deze gewelddadige taal werd honderd jaar geleden geschreven.

Door twee Duitse extreemrechtse vrijkorpsofficieren. 

Ernst von Salomon en Ernst Jünger.

Hun woorden beschrijven mannelijke gevoelens en daden uit die tijd.

Ernst von Salomon in 1918 als pas afgestudeerde kadet.

Ze waren nog jong toen ze zich aansloten bij een van de vrijkorpsen.

Die sloegen in 1918 een in eerste instantie geweldloze arbeidersopstand neer.

Een orgie van geweld.

Liefst 400.000 -vaak nog heel jonge- leden telden deze vrijkorpsen. 

Veel van deze mannen vormden later het kader van nazistische organisaties.

Nazi’s avant la lettre.

Klaus Theweleit

Wat bezielde al die jonge mannen?

Waar kwam al dat woedende geweld toch vandaan? 

Dat vroeg de Duitse socioloog en schrijver Klaus Theweleit zich af.

Hij schreef het boek Männerphantasien (1977). 

Daarin analyseerde hij hun verslagen en romans.

En zag hoe hun angst en woede een onheilig verbond met elkaar aangingen.

De rode vloed van Arnold Schutz

Ze noemden het: een rode vloed,

die niet te stoppen massa's.

Met honderdduizenden waren ze.

Een woeste stroom.

Met wild schreeuwende vrouwen voorop.

'De vrouwen zijn het ergste', schreven ze.

Een unaufhaltsame tsunami die door de straten van Duitsland stroomde.

Die alles wegspoelde wat eeuwige waarde leek te hebben

- de keizer, 

- de adel, 

- het leger, 

- de verhouding tussen mannen en vrouwen, 

- de Ruhe und Ordnung. 

Dat wekte diepe angsten op bij deze mannen. 

Ze hadden geen grond meer onder de voeten.

Alles leek te  desintegreren, er waren opeens geen grenzen meer.

‘Alles viel uiteen. En de vijand was opeens overal.’

Wóedend waren ze.

- op de opstandige arbeiders, die smerige ‘bolsjewistische Spartacisten’. 

- op de arbeidersvrouwen die zich niet gedroegen als Duitse vrouwen, 

- op de slappe-hap-burgers, die alles maar lieten gebeuren, 

- de schwatzende, kibbelende democraten en sociaaldemocraten, 

- en natuurlijk - de achterbakse Joden. 

Die waren er allemaal op uit om Duitsland kapot te maken. 

Als daaraan werd toegegeven, was er niets meer heilig.

Dit waren geen ware Duitsers.

Dit was niet het ware Duitsland. 

Dit waren innere Feinde, binnenlandse vijanden. 

Daaraan moesten keihard en meedogenloos grenzen worden gesteld.

Het vrijkorps gaat tekeer in de straten van Berlijn. 1919

Klaus Theweleit ontdekte nog iets.

Het ging niet alleen om een binnenlandse vijand.

Even gevaarlijk was de innerlijke vijand die in toom moest worden gehouden. 

De vijand in henzelf. 

Hun eigen binnenwereld. 

Die bood hen geen stevige steun.

Lees bijvoorbeeld dit onderstaande fragment van Ernst Jünger.

Hij beschrijft hoe mannen als hij hun binnenwereld voelden.

Als een ‘onbekend rijk’:

‘Ons innerlijk is sterker dan wij. 

Het is een nevel, die in ons ligt.

En over de onrustige wateren van de ziel zijn raadselachtig wezen drijft. 

Het is een onbekend rijk, waarin de grenzen van ons gevoel smelten. 

Dan pas merk je hoe weinig je thuis bent bij jezelf. 

Diep op de bodem komt iets omhoog, dat daar sluimert...

...en het vloeit weer weg, nog voor het vorm krijgt, in bedompte treurigheid.’

Al die andere vijanden zijn helder en duidelijk. 

Maar deze juist niet!

Wat te doen als je niet kunt vertrouwen op je binnenwereld?

Als die je geen richting geeft?

Hoe moet je je dan beschermen tegen medelijden met anderen?  

Tegen zachte gevoelens?

En dat misschien die ander geen vijand is?

Vrijkorpsofficier Rudolf Berthold

Met een pantser, een dikke huid. 

Misschien wel een uniform.

Dat omsluit je stevig en veilig.

Dat laat je je lichaamsgrens voelen. 

Dat dempt je innerlijke onrust in je lijf.

Dan hoor je ergens bij.

Bij je kameraden van het vrijkorps.

Bij de verdedigers van het ware Duitsland.

Dan worden de grenzen van het vaderland je eigen grenzen.

Tegen je onrust, tegen je innerlijke vijand. 

Én tegen de talloze bedreigende vijanden van buiten.

Dan schreeuw je: 

'Wie aan Duitsland komt, komt aan ons!'

Daaraan moest ik allemaal denken.

Toen daar in Den Haag demonstranten in de camera schreeuwden: 

'Wij zijn Nederland!'

Foto: Arie Kievit/Volkskrant

In 2022 verscheen mijn boek “Opeens geen grenzen meer’ (Waanders, 2022).

Daarin ga ik dieper, persoonlijker en breder in op deze thematiek.

https://www.stretto.be/2022/05/22/jos-bours-opeens-geen-grenzen-meer-angst-geweld-en-haat-bij-duitse-mannen-na-de-eerste-wereldoorlog-een-bijzonder-interessante-uitgave-van-waanders/